Thupha Ngah Minam by JM Ngul Khan Pau

Thanks for returning to Vaphual.net, have you subscribed to the latest Zomi news & articles?. Become a registered member and start writing on Vaphual.net. Let the World hear YOUR thoughts! Thanks for visiting!

Tu Nipi kal sungin India khuapi Mumbai-ah gamdang pan hong pai “terrorist-ten” Taj Hotel, Oberoi leh Nariman House-te siksanin mi 183 val that uh a, 327 liam uh hi. India galkap commandote tawh ni thum sung vingveng zusa leh zawhngeu bangin sun zanin kikap kidelh uh hi. Hih hotel lian nihte leitung mihau leh mi thupite bekbek zin tunna hi a, a si a mangte zong mi lian mihau vive ahi uh hi. Ka lungsim sungah bang ngaihsun ka hiam cih leh, leitung mihing ciatciat dingin pawlkhatte’ nuntakna hang I et leh mi a tam thei penpen a thah ding cih hi mawk hi. Amau ngaihsutnaah tua mahmah thupi sa penpen uh ahih manin amau nuntakna zong pia ngam zen uh hi. Mi sihna dingin nungta hi loin mite nuntakna dingin a nungta I hih ding bang zahtak in thupi hiam cih ka ngaihsun hi. Bang hang hiam cih leh Jesu nuntakzia I et ciangin midangte’ adingin nungta hi. Zomite zong midangte hamphatna ding, midangte’n thupha a ngahna dingin nungta leng, ei zong thupha sang minam I hi ding hi.

Khatvei lai-in ka laisimna-ah laibu gelhpa in leitung Minam (nation) khat ciat in khuahun (season) I nei hi, ci hi. A gentehna in America gam bang gam hau leh thupi hi, ahi zongin amau khua hun nuam “khua khal leh phalbi kikal” (autumn) zang hkin zoin tu’n phalbi hunah a lut ding hita hi, ci hi. Tua bangin China leh India gamte in phalbi hun hong zang khin zo uh a, phalbi leh tuuk sung kikal (spring season) hun hong zang to ding hi, ci-in ciamteh hi. Gam khat sungah zong minam omte tua bangin amau khua hun zangto ciat uh hi, ci hi. Tua bang hi leh Zomite’ bang khua hunah I om tam? Khua hun haksa panin khua hun nuam lam zuan I hia, ahih kei leh khua hun haksa a phul to ding I hiam cih I ki-et kisam mahmah kasa hi. Khua hun nuam zang minam I hih kei leh thupha ngah minam kihi thei lo ding hi. Tua mah bangin Minamte’n khua hun bek hi loin hun (time) zong nei ciin kiciamteh hi. Gentehna in Minam khenkhatte zing hun zang, pawl khat sun hun zang, nitak hun leh zan hun zang kici hi. Tua bang hi leh Zomite’ bang hunah I om tam? Zan hun manawh I hiam, zing lam manawh I hiam? I minam nai (watch) I et ciangin zan hun lam manawh hi lo I hiam ka ci hi.

I Lai Siangtho sim I et ciangin “Thupha ngah minamte” hamphatna pen a biak Pasian uh Jehovah Topa ahih man hi. Thupha I cih pen leitung hauhna leh minthanna na hi masa loin I biak I belh Pasian a maan Pasian ahih ding thupi cihna hi. Tua Pasian a nei mite in leitung thupha vantung thupha na luah takpi uh hi cih zong I thei hi. Zomite in thupha kipiak I thangsak mahmah uh hi. I minam ka et ciangin I lungngaih ding thu hih a nuaiah kong gelh hi:

Thupha ngahtaak Minam
Thupha kemsiam Minam
Thupha zeeksiam (piak khiat) Minam

Thupha ngah Minam dingin I gamsung nuntakna I et leh thupha ngahtaak I hih lohna lian mahmah hi. Zuau gen phamawh kisa lo, nekguuk gawlhguuk a ngeina in kizang, mizawng leh mi cimawhte kidon loin sum nei leh a haute bek kimai et, nu leh pa kikalah thaangtatna lian mahmah bek tham loin tu’n Lamka sungah pasal leh pasal kingai mi 300 bang om dingin kituat a, numei leh numei kingai zong na tawm tuan lo hi. Mi zi leh mi pasal tawh gamtat khialh ding phamawh kisa loin, mi zi tawh kitaipih, mi pasal tawh kitaipih cih bang hong tam mahmah ding hi. Lai Siangtho bu tawi kawmin Biakinn lam zuan gige mi pawl khat nungak khen khat zi bangin a nei zong I om zo uh hi. Mihau ahih peuh leh gamtat hoih se kei leh zong phamawh kei cih lungsim I nei khin zo uh hi. Leitung sum zongin I nu leh pa, u leh nau I nusia uh a, Pasian mai a sihna longal in hong khen mateng ci a I kiciampih I zite nusia gamdangah zi nei lo bangin I gamtang uh hi. Pasian zong loin leitung dollar I zong uh hi.

Gam uk Kumpite’n gam sung damna ding nei lo uh hi: Khang Tangthu nihna 7:14 sung I et ciangin, gam sung dam nadingin Pasian mite’n tua hamphatna kinei hi. Ahangin “Keima min tawh a kisam ka mite” ciin I Lai Siangtho in hong hilh hi. Minam damna ding pen gam ukte khutah om loin Pasian tate khutah om hi. Ahi zongin eite’n gam uk dinga I telte khutah I koih manin thungetna tawh gam uk ding I hih lam I mangngilh uh hi. Thupha Ngah minam a cidam minam I hih theih nadingin ei lam panin I sep ding om a, tua hi leh Pasian in zong Ama lam tavuan hong sem ding hi.

Ei Tavuan Pasian kamciam

Kiniamkhiat Keimah in ka za ding hi
Thungenin A mawhna ka maisak ding
Ka mai hong zong a A gam uh ka damsak kik ding hi
Gitlohna pan a kihei uh leh

Mi cidam mahmah in a gam uh dam het lo cih bang om thei lo hi. Tua mah bangin a gam dam mahmah ahih hangin a mite dam het lo cih zong hi thei lo hi. I dam kikna dingin Pasian maiah kiniamkhiat ni. Mi kiphasakte, thupi kisate I hi uh hi. I kiniamkhiat loh manin thu I nget hangin phattuamna I nei kei uh hi. Thungetna lim neih mahmah ahih hangin kisa thei mahmah cih bang ahi thei thu hi lo hi. Kua mai I zong hiam, kua maipha ngah ding I kidem hiam? Late 118:8 in “Mihing muan sangin Pasian muan hoihzaw hi,” ci hi. Pasian maipha a zong minam I hihna dingin Topa naih ni. Aman zong hong naih ding hi. Topa sam ni, Ama’n zong hong dawng ding hi. Gitlohna I neihte paikhia ni, tua hi leh eite tawh hong teng khawm ding hi.

CIDAM MINAM I HIHNA DINGIN SIKSAN NGATE:

Thupha ngah minam leh a cidam minam I hih theihna dingin hih a nuai a siksan ngate I zuih loh phamawh hi:

Re-examination: Ki-etciankikna
Repentance : Kisikna
Re-dedication : Ki-apkikna
Renewal : Kithaksuahna
Remaining : Kip tawntung a omna

KI-ETCIANKIKNA:

Dam lohna I neih ciangin siavuante I ki-ensak hi. Amau zong limtakpi in hong enin I natna theih khiat sawm uh hi. I pumpi sunga natna etna dingin X-ray, MRI, CT Scan a kipan zun leh ek, sisan hong et theih bangbangun hong en uh hi. Pasian X-ray maiah ding leng I natna khempeuh I theih loh nangawn hong kidawk ding hi. I minam Pasian CT Scan maiah ding leng bang zahtakin natna I nei diam? Israelte kiangah Pasian in na luzang panin na khemuk dawngin damna na nei kei hi, a cih I bang ding hiam? (Isaiah 1:5-6). Tua bang natna damna dingin nidang laiin Israel mite’n Gileadah zatui na lei uh hi. Tua hangin kamsangpa Jeremiah in “Gilead-ah zatui om lo ahi hiam? Zato siam om lo ahi hiam? Gang hanga ka mite dam thei lo uh ahi hiam? na ci hi (Jeremiah 8:22). Israelte’n damna dingin a damsakpa Pasian kiang na zuan lo uh a, mihing khutsiamna tawh dam dingin na kingaihsun uh hi. Natna a neih ciangun Gilead-ah pai ding ciin na pai pahpah uh ahih manin. Topa khut panin damsakna na phawk vet lo uh hi. Pasian in, “Keimah in Topa, note hong damsakpa ka hi hi,” a cih lam na lungngai nawn lo uh hi. (Pai 14:26)

KISIKNA:

“Amau mawhna kisik in” cih pen Pasian kam pan thu suak hi. Kisik kik minam I cih a cidam ding minam hi. I kisikna ding tampi sung panin tawm khat na en ni.

Nek leh tak zonna-ah (Work & Finances)

Ka nu leh pate’ sum leh pai zon dan man lo khempeuh panin ka kisik kul hi.
Ko innkuan adingin sum leh pai muhna man lo khempeuh ka nial a ka kisik hi
Nek guk, golhguk panin ka ngah hauhna leh neih leh lam tungah ka kisik hi.
Pasian thupha ka cih hangin keima nekguk takgukte tungah ka kisik hi.
Ka neih leh lam hanga kampau hoih lo, ka kisialhna khempeuh ka kisik hi.
Ka sep leh bawlna-ah ka thuman lohna, ka cihtak lohna tungah ka kisik hi.
Sawm a khat leh Pasian gam a dingin sum leh pai ka piak loh ka kisik hi.
Khanggui kizom innkuan hamsiatna
Ka beh ka phung sunga ka kiletsakna, kisialhna, mite ka simmawhna uh panin Jesu min tawh ka kisik hi.
Ko beh bekbek, ko innkuan bekbek ka it tuamna mite ka deina panin ka kisik hi.
Gamh leh go hanga kilungnop lohna, kiho theih lohna leh kisim mawhna panin ka kisik hi.
Midangte tawh ko beh leh phungin ka kisiatna uh, a dam thei lo a khangkhanga meima ka neihna panun ka kisik hi.
Pi leh pu, nu leh pa, u leh nau tawh ka kisiatna, kiho theih lohna, amau siatna ding kampau, lunggeelna khemepuh panin ka kisik hi.

Leitung leh Pumpi deihgawhnate panin:

Leitung leh a sunga nate Pasian sangin ka deihzawkna panin ka kisik a, Topa’ mai ka zong ding hi.
Pasian deihna zui loin leitung deihna ka zuihnate panin ka kisik hi. Pasian min a daisak mi ka hihna ka kiphawk hi.
Ka zi leh pasal tungah ka khialhna, ka tate tungah, ka veng ka pam tungah, mi innsungah kahnalungkhamna ka tunsakna tungah ka kisik hi.
Ngaihsutna sianglo, hukna lanna, mi zi mi tate tungah siat ding phamawh sa lo, ahi zongin kei zi leh tate tungah mi hong khial leh maisak ngei lo ding lungsim ka nei hi. Ka lungsim a telkhin Topa tungah ka kisik hi.

KI-APKIKNA:

Bang hangin Pasian in “Israel mite’ kum khat sungin thumvei peuhmah ka maiah nong nong kilaak ding uh hi, ci hiam? (Thuhilh 16:16). Tua bang a kilaak ciangun khut hawm guakin pai lo ding uh hi, ci hi. Pasian in a mite tawh a kikhawl nuam, a kiho nuam Pasian ahi hi. Ama mite ki-apkik dingin deih ahih manin Topa in Ama kiangah hong sam hi. Topa siangtho ahih manin Ama mite zong a siangtho dingin deih hi ( I. Peter 1:16). A siangtho gamtatna a om kei leh kuamah in Pasian mu lo ding hi (Heb 12:14). Ki-apkikna I cih ciangin I nitna panin siangthona ding lampi zuihna hi. I lungsim leh pumpi a siangthosak thei Pasian maiah kipiak kikna hi. Sawltak Paul in “Ute naute aw, a hing biakna, a siangtho leh Pasian’ deihna tawh kituakin, na pumpi uh Pasian kiangah na piak nadingun Pasian’ hehpihna tawh kong thuum hi. Bang hang hiam cih na cih uh leh, tua bang hihna in a kilawm biakna nasep ahi hi,” (Rom 12:1). A ki-apkik minam pen a cidam minam hi ding a, Pasian tawh lam pai khawm, vaihawm khawm minam hi ding hi.

KITHAKSUAHNA:
Eima deihna bangin kithaksuak thei mihing I hi kei hi. Tua bang hi leng kiteek kisia ngei lo dingin I kibawl ding uh hi. Ahi zongin I sam pulh nangawn a khawlsak thei lo I hih manin I hih theih na tawm mahmah hi. Pasian bekin thaksuahna hong pia thei a, Ama kiangah lungsim takpi tawh I ki-apkik ciangin thaksuakna I nuntaknaah hong tung hi. Kumpi David in mawhna gik a puak lai-in Pasian kiangah lungsim siangtho a thak a man, ngaihsutna ka sungah hong guan in, ciin thungen hi (Late 51:10). Kamsang Isaiah in, “Ahih hangin Topa a ngak mite a tha uh dimkik ding a, muvanlai bangin kha tawh leengto-in, amaute tai napi-un tawl lo ding uh a, amaute lam pai napi-un gim lo ding uh hi,” na ci hi (Isai 40:31). Sawltak Paul in, “Hih leitung mite bangin na om kei un. A hoih a deihhuai, a kicing ahi Pasian’ deihna in bang ahi hiam ciin na khen theih nadingun na lungsim uh bawl thakin, na lim uh na kilamdangsak un,” na ci hi (Rom 12:2). “Lungsim bawl thak” cih pen Pasian nasep hi. Lungsim in a sia pha mahmah hi a, kuamah in theih zawh ding hi lo hi (Jer 17:9). Ahi zongin Pasian itna leh I lungsim nin hong kinawk khak ciangin thaksuakna hong om a, la phuakpa’n, “Tuni in keima lungsim sungah khuavak a hong taang hi,” na ci hi.

Minam sung dam lohna leh I leitang dam lohna I lungsim cidam loh man hi. Lungsim damna gamte a leitang mahmah uh zong cidam hi. Kha khamlohna tunna gamte I et ciangin singkung lopa mahmah leh gamsa a omte nangawnin hamphatna leh damna ngah hi. Zulu gam kha khanlohna a kigelhnaah a leitang mahmah uh zong sik leng kithei hi, ci-in kiciamteh hi. Welsh kha khanlohna a tun lai-in a en khia dinga pai mite’n zong a gam a tun ciangun theihna nei uh hi, kici hi. Tua ahih leh “Zogam hong paal ding” cih la I saksakte I mite’ paal ding cihna hi gige hi, cih I phawk dingin deihhuai kasa hi. I Topa Jesu in ama khan khiatna khua Nazareth-ah cina tawm khat tungah khut nga a, a damsak sim loh, tua santakah nalamdang lian a bawl kei hi. Amaute up lohna lamdang a sa hi,” ci-in Marka in gelh hi (6:5-6) I up kei leh Pasian vangliatna kimu lo ding cihna hi. Na lamdang lianpipi muhna mun I et ciangin kithaksuahna munte ahi hi.

KIP TAWNTUNG A OMNA:

I Topa’n, “Note in kei nong teel kei uh hi, ken note kong teel hi.Note pai-in, a tampi na gah khit uh ciangin, na gah uh a kip nadingin kong koih zo hi,” ci hi (John 15:16). A kip den ding gah bang ahi tam? Ahi kei leh Jesu in Amah a zuite tung panin bang gah lamen ahi hiam? Midangte’ nuntaknaah gah dingin Topa in hong lamen hi. Amau nuntaknaah Khris mi suahna in gahna hi. Khris mi a suak lote gah lo cihna hi. Amau a gah hangun gah hoih lo nek theih loh tawh gah uh hi. Midangte nuntaknaah Khris itna hangin thupha tun dingin I Topa’n eite hong teel hi. Piangthak a vantung tung ding ciang bek in hong deih hi loin, midangte tungah thupha luanna mi hi ding hong zang nuam hi.

I pianthak leh hun sa khin lua mahmah hi leng kilawm kasa hi. Khris nungzui mi I hih kei leh midangte’ adingin thupha luanna mi kihi thei lo ding hi. Zomi Khristiante lakah I kisap penpen nungzui suahna hi. Piangthak kicite zong nuntakna lamdang tuan lo, piangthak lote tawh kibang ciat I hih manin I gam in damna lam sangin siatna lam manawhzaw hi. Tulai in mautaam I buaipih mahmah uh hi. I buaipih ding mah ahi hi. Ahi zongin I gamsung ka et ciangin mautaam tam kasa hi. Zi leh pasal kikalah mautaam om a, tate leh nu leh pa kikalah zong mautaam om hi. Gamsung khantoh nading a netum mi pawl tuamtuamte zong mautaam zusate sangin lauhhuaizaw hi. Zusate pen kum khat kum nih zawh ciangin hong bei ding hi. Mautaam min tawh sum leh pai ne ziahziah I om leh tuate mautaam bei zawh ciangin zong a dangah ne dingin dam lai ding uh hi. I gahte kihhuai mahmah kasa hi. Pulpit tung panin Pasian thutak ahihna bangin I gen ngam nawn loh manin mautaam tung khin zo hi. Khalam mit tawh en thei leng I gam I Pawlpi sung kial mahmah ding hi.

Jesu in a nungzuite’ kiangah a teelna hangte hih bangin gen hi: (i) Pai in na gah nadingun (ii) Tawntung a kip den ding gah na neih nadingun (iii) I thum I ngette hong dawng ding hi. Kip tawntung ding gahna thu thum thu li in genin ka tawp nuam hi.

Kha gah nuntaknaah zang mi: (Gal 5:22-23) Paul in Kha Siangtho gah nam kua hih Lai Siangtho sungah gen hi. Khris I saan khit ciangin eite hih gah nei dingin lamette I hi uh hi. Ahi zongin Kha gah tawh nuntakna zang kitawm mahmah in mawhna gah tawh I kidim hi. Mi piangthak na hih leh Kha Siangtho gah tawh na gah ding Topa deihna hi.

Midangte Jesu kiangah a tunpih mi I hih ding thupi hi. Hih nasep pen vantung mite’ nangawnin a ngah zawh loh nasepna hi. Nang leh kei tungah hih hamphatna hong kipia a, Topa in midangte nuntaknaah gah nei dingin hong sam hi,

Mizawng mi cimawhte huhnaah gah nei ni: Mizawngte leh haksatna neite huh dingin Topa in eite hong zang nuam hi. Tua bang nasepna Jesu min tawh gilkialte ann tawh vaak ni, puan nei lote puan silhsak ni, dam lote veh ni, zin mite zin tun ni, thongkiate veh ni. Hih nasepna pen “evangelical” Khristiante’n I lim sep mahmah ding hih napi’n I neu muh kha uh hi. Tua ahih manin I gospel gengen pen midangte’n hong san theih nadingin nasepna hoih tawh sem ni.

Mission nasepnaah gah khia ni. Namdangte tungah Lungdamna Thu a puak khia minamte I hih leh thupha puak minam I hi ding uh hi. Lungdamna Thu nasepna a lim bawl leh amau nuntakna a pia minamte thupha ngah minam ahi hi. Man dangte’n zong ni khat ni ciangin Zomite hangun khuavak a mu ka hi uh hi, hong cih ding ngaklahhuai kasa hi.

Ama thu I gen khempeuh tung tawnin Topa Pasian in minthanna tang ta hen.

Related Posts with Thumbnails
blog comments powered by Disqus