<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<rss version="2.0"
	xmlns:content="http://purl.org/rss/1.0/modules/content/"
	xmlns:wfw="http://wellformedweb.org/CommentAPI/"
	xmlns:dc="http://purl.org/dc/elements/1.1/"
	xmlns:atom="http://www.w3.org/2005/Atom"
	xmlns:sy="http://purl.org/rss/1.0/modules/syndication/"
	xmlns:slash="http://purl.org/rss/1.0/modules/slash/"
	>

<channel>
	<title>Vaphual.net &#187; tedim gam</title>
	<atom:link href="http://vaphual.net/tag/tedim-gam/feed/" rel="self" type="application/rss+xml" />
	<link>http://vaphual.net</link>
	<description>Zomi News &#38; Online Magazine</description>
	<lastBuildDate>Fri, 10 Sep 2010 13:17:11 +0000</lastBuildDate>
	<language>en</language>
	<sy:updatePeriod>hourly</sy:updatePeriod>
	<sy:updateFrequency>1</sy:updateFrequency>
	<generator>http://wordpress.org/?v=3.0.1</generator>
		<item>
		<title>Phaiza Khuasatna Thu</title>
		<link>http://vaphual.net/phaiza-khuasatna-thu/</link>
		<comments>http://vaphual.net/phaiza-khuasatna-thu/#comments</comments>
		<pubDate>Mon, 28 Dec 2009 18:26:42 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Carey Suante</dc:creator>
				<category><![CDATA[Zo History]]></category>
		<category><![CDATA[phaiza]]></category>
		<category><![CDATA[phaiza khua]]></category>
		<category><![CDATA[Tedim]]></category>
		<category><![CDATA[tedim gam]]></category>
		<category><![CDATA[Zogam]]></category>
		<category><![CDATA[zogam tangthu]]></category>
		<category><![CDATA[Zomi]]></category>
		<category><![CDATA[zomi history]]></category>
		<category><![CDATA[zomi tangthu]]></category>
		<category><![CDATA[zomite]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://www.vaphual.net/?p=3079</guid>
		<description><![CDATA[1. Thuamthawng’ munah Tawnggen Kaptel Ukpipa Thuamthawng te pata Myo-ok suamna hangin, Kumpi’n manin Thong sungah hong sih tak uh ciangin, Hatzawte Tawnggen mitei khat a hih manin Kaptelah vaihawmin hong om uh hi. Thuamthawng’ zi Thangning tawh kikopin thu khat peuh kikumin zu peuh sim khawm zel uh hi. Tua bang a hong kikholh [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p style="text-align: justify;"><strong>1. Thuamthawng’ munah Tawnggen</strong></p>
<p style="text-align: justify;">Kaptel Ukpipa Thuamthawng te pata Myo-ok suamna hangin, Kumpi’n manin Thong sungah hong sih tak uh ciangin, Hatzawte Tawnggen mitei khat a hih manin Kaptelah vaihawmin hong om uh hi. Thuamthawng’ zi Thangning tawh kikopin thu khat peuh kikumin zu peuh sim khawm zel uh hi. Tua bang a hong kikholh uh ciangin a khuapihte in kingai kha ding hi ci-in ummawh pian uh a hih manun, a tat a hekna uh encik den uh hi.</p>
<p style="text-align: justify;">Tua banah Thuamthawng thong hong kiat ciangin Kumpi in Tawnggen Kaptel hausa hihna laipi na pia hi. Tua bang thu hong om ciangin Sukte in, <strong>Vaphual’ tuanna-ah va-ak tuang ding</strong>, ci-in thangpai mahmah uh hi. Thangning leh Tawng kithuahin thu leh la ki kumkhawmin, zu leh sa a nek khawm uh ciangin atanaute thangpai semsemin mawh uh hi ci-in thubawlin lengla khah uh hi. Tawnggen tate in, “Pa aw, no, tua bangin khial kha takpi nei vuam? ci a adot ciangun Tawnggen in, “Tate aw, hilo lua kisa-in ka nuih bang za liang veh aw,” ci-in zum nuih pingpung kawmin dawng hi. Tua banga upmawhna a om ciangin liausak uh a tua hun laitak a liausum asang pen, Lawi 8 hinapi in, Tawnggen lawi 11, na liau sak euau mawk uh hi. A lawi zong sum lawi hilo-in kawl pan a akaihtoh ngiat uh lawi 11 na liausak uh hi.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>2. Tawnggen in Phaiza khua satna:</strong></p>
<p style="text-align: justify;">Kaptel lkhua-ah Tawnggen in hausa a sep laitakin, Thuamthawng’ ta nihna Dotual in a khua atui hanthawnin, “Hih bang teng banah kapa’ za hong laihsak a hih manin, ih khua ih tui luah dingin phal kha’ng,”ci-in hawlkhiat ding na sawm hi. Tawnggen in A khuapihte’ simmawhna leh hazatna a theih ciangin, Kaptel khua nuamsa nawnlo-in Dallang(Rallang) khua bel dingin na pai khia a, hatzawte Gawtsuah leh Gualnamte Phungthang in na zui uh hi. Asanggamte in kha a, atai loh nadingin nakpi-in na kho uh hi. A khohkhoh uh hangin kho zo tuanlo a hih manun, suangbuk ciang dong zui uh a, tua pan ki lehkik uh hi.</p>
<p style="text-align: justify;">Tua ciangin, Tawnggen, Paugin, Kaizel, Thangtuah, Genamte, Singlei gam leh Phaiza gam et ding avaihawm ciangun, Gen Am, Zuanthang, Hangvungte va pai uh a, tu laitak a akine Tuinak cik munah, Sahang khat leh Ngal khat a kibuan lum a si a muhna thu uh a gen ciangun,  gamhoih gam pha hi, ci-in ten nadingin, thukim uh a, Kum 1885 kumin, Kaptel panin inn 20 ding khia-in, Cinpikot na tung masa uh hi. Cingpikotah kum 12 a naten khit uh ciangin kum 1897 kumin Thalmual khua na tung uh hi.</p>
<p style="text-align: justify;">Tua hun laitakin Phaiza gam leitangah, Laitui khua pan a apai Siamsuangte inn 6 na teng khin uh a, khuataw zaangah Vangtehte na teng khin zo uh hi.  Tua mun mahah Nekgen Neihkhup zong inn 13 kum 3 sung khawng mah na teng khin zo uh hi. Tawnggen in Phaiza khua-ah a ten theih nadingin, Tonzaang Ukpipa Hau Cinkhup’ tung panin, a na nget ciangin ngah a, Thalmual khua-ah kum 3 a na ten khit uh ciangun, a kim apam teng zolin, Vangtehte’ khuakhung abal lei vuah 1900 September 5, ni-in kigawmin na teng khawm uh hi. Tua lai munah <strong>Phai tampi</strong> po a hihmanin a khua  min dingin, <strong>PHAIZA</strong> ci-in na phuak uh hi. Tua ciangin a nuai a bangin nasepna hawm pah dimdiam hi:-</p>
<p style="text-align: justify;">1. Tawng Gen        Hausapi           Hatzaw</p>
<p style="text-align: justify;">2. Kham Thuam     Upa                 Neihgup</p>
<p style="text-align: justify;">3. Tun Ngul            Upa                 Nekgen</p>
<p style="text-align: justify;">4. Kai Khual            Upa                 Gualnam</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>3. Nuntak sung kisam ding teng amau’ kivakna ciat bang a nasep hawmna</strong>:-</p>
<p style="text-align: justify;">1. Kaizel                 Siampu semsak          Hatzaw</p>
<p style="text-align: justify;">2. Kai Khual            Langkhen                    Gualnam</p>
<p style="text-align: justify;">3. Tun Ngul            Tualtul tawisak            Nekgen</p>
<p style="text-align: justify;">4.Siing Gin             Daktum                       Siamsuang</p>
<p style="text-align: justify;">5. Zam Khual         Sikseksak                   Gangte</p>
<p style="text-align: justify;">Hatzawte Kaptel panin Phaiza khua zuan ding a ana pai khiat ciangun, Pa. Khamnok. Khualneng, Kaikhual, Phungthangte in na zui uh hi.</p>
<p style="text-align: justify;">4. <strong>Hatzawte Kaptel panin Phaiza khua-ah atai teng:-</strong></p>
<p style="text-align: justify;">1. Tawng Gen                    Zuanawn’pa</p>
<p style="text-align: justify;">2. Kai Zel                            Thang Zathawng’ pu</p>
<p style="text-align: justify;">3. Dam Vung                      Ginthang’ pa</p>
<p style="text-align: justify;">4. Thawng Kai                    Thangmang’pa</p>
<p style="text-align: justify;">5. Thang Tuah                    Tuah Khawthawng’pu</p>
<p style="text-align: justify;">6. Hang Vung                     Innmang</p>
<p style="text-align: justify;">7. Got Suah                        Suahdo’ pu</p>
<p style="text-align: justify;">8. Tawng Cin                      Cin Zamthang’pu</p>
<p style="text-align: justify;">9. Gen Am                         Am Khanthang’pu</p>
<p style="text-align: justify;">10. Thang Gen                     Gen Khawgin’ pu</p>
<p style="text-align: justify;">11. Lam Neng                      Kaitun’pa</p>
<p style="text-align: justify;">12. Pau Gin                          Gin Zasuan’ pu</p>
<p style="text-align: justify;">Pa. Thangsuah’ ta Tuah Khawpau pen Phaiza Zongkhup, Kham Khawgin’ sih zawh ciangin Saizaang panin kipi hi. Hangsongte zong Saizaang panin hong nung tai uh hi. Gualnamte Khamnok leh Khualneng pen Thalmual panin Talek na zuan hi. Phungthang leh Kaikhual in Phaiza khua na zuan uh hi.<a href="#_ftn1">[1]</a></p>
<hr style="text-align: justify;" size="1" />
<p style="text-align: justify;"><a href="#_ftnref1">[1]</a> Phaiza khua Pu. Khualsuan, Pa. Khai Khan Thang, Pa. Thang Khankap,</p>
<p style="text-align: justify;">Pa. Gin Za Dal, Muallum khua Pu. Khai Do, te’ genna pan leh Thang     Cinmang’ Coral Jubilee pan a kila ahi hi.</p>
<p style="text-align: justify;">A Collection by Rev Thang Siam Lian</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://vaphual.net/phaiza-khuasatna-thu/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Kaptel Khuasatna Thu</title>
		<link>http://vaphual.net/kaptel-khuasatna-thu/</link>
		<comments>http://vaphual.net/kaptel-khuasatna-thu/#comments</comments>
		<pubDate>Sat, 26 Dec 2009 18:21:59 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Carey Suante</dc:creator>
				<category><![CDATA[Zo History]]></category>
		<category><![CDATA[kaptel khua]]></category>
		<category><![CDATA[tangthu]]></category>
		<category><![CDATA[Tedim]]></category>
		<category><![CDATA[tedim gam]]></category>
		<category><![CDATA[Zogam]]></category>
		<category><![CDATA[zogam tangthu]]></category>
		<category><![CDATA[Zomi]]></category>
		<category><![CDATA[zomi history]]></category>
		<category><![CDATA[zomite]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://www.vaphual.net/?p=3077</guid>
		<description><![CDATA[1. Thuamthawng in a zi’ tungah khutkhial kha: Gawhpau’ Tapa Thuamthawng in a behte khat zi-in la hi. Tua hun laitak- in a khua sung vuah nungak mel hoih mahmah Thangning a kici khat om hi. Tua Thangning pen Thuamthawng in iplah pian den hi. Tua bang a a iplah pian denna thu a zi [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p style="text-align: justify;"><strong>1. Thuamthawng in a zi’ tungah khutkhial kha: </strong>Gawhpau’ Tapa Thuamthawng in a behte khat zi-in la hi. Tua hun laitak- in a khua sung vuah nungak mel hoih mahmah Thangning a kici khat om hi. Tua Thangning pen Thuamthawng in iplah pian den hi. Tua bang a a iplah pian denna thu a zi in a theih ciangin zan khat a lupna tung vuah ki tawng uh a, a zi in apasal’ tuktum bawh khiatsak hi. Thuamthawng zong heh mahmah a, “Bang hangin ka tuktum hong bawh khatsak na hiam ka that ka mat, ka sim ka tawhna, galmang samang ka sim ka tawhna hi,” ci-in a lukham dokkhia-in a zi  alukhawm tawh a sat leh, alu sat kha ahih manin si hi. (Khanglui lai lukhuam pen meilah cim sitset zol hilhial a kisui a hi hi.) Tua banga azi hong thak khak ciangin, “E, khutkhialhi khong venge,” ci-in zanin tho khia a, a upatpih a meltheih teng samin azan azanin thu kikupna khat hong nei khawm uh hi.<strong></strong></p>
<p style="text-align: justify;">A hih leh hih thu pen ih sungte in hong thei kha along uh kim hetlo ding uh ahih manin ngian khat ih bawl kul ding hi, ci-in hi bangin vaihawm uh hi. Vokno khat go-in khuanawl kenkilah a vok si taksak uh hi. Tua ciangin a sung a pu’ kiangah hih bangin gen uh a, “Tu zanin ka zi tawh kam ka kinial uh leh, ka ciah ding ci-in tai a, kei zong phallo a ka hih manin, delhin ka phak ciangin, ka lehkaih kik leh, utlo a hih manin hih kenah tuakin si hi.” ci-in a sungte khem hi.  Tua bang a cih hangin a sungte in zong umzo taktak lo uh hi. Amah zong kisuangtak a hih manin a sivui ni bangin zong Thuamthawng in atanaute’ kiangah, “Sihthau lawnte in na kam sung vuah thautang muam kawm un, ih sungte heh a hong kap leh ih thuh loh phamawh ding hi,” ci-in gensim hi. Amah zong ui misi sa nekin kisuang den a hih manin, a sungte tawh tutkhawp, khawlkhop nuam sa nawn lo-in, mun dangah ki hem nuam a hih manin, Falam Ukpipa’ tungah Saiha khat tawh, Khuangleng khua asim lai a sal ngaknu a mat nungak mel hoih mahmah Vansiing a kici tawh, Thau lawng 3, Dakbu 1, Khipi gui 3, Zangsial a nungta 2, leh Saiha 3 tawh Falam Ukpi Conbik’ kiangah <strong>1847 kumin Kaptel gam na ngen hi.</strong></p>
<p style="text-align: justify;"><strong>2. Ih pute in Kumpi na do: </strong>Ih gensa mah bangin Kaptel khua pen Kum 1847 kumin Saizaang panin, Sukte-te Khanthuam’ tupa Thuamthawng in na sat hi. Tua zawh kum 9, 1883 kumin, Maangkaang kumpi in, Khuasak, Thuklai, Vangteh, Saizaang leh Thangkhal, honghal khit ciangin, Thangkhal khua panin Thangpi zuanin ciah kik uh hi. Kum 1884 kum a masa kidona pen Tulsuk No. 1.Stockde hi a, Tua khit ciangin Leisanah kikap leuleu hi. Bang hangin hi bangin ih pute in Kumpi na do uh hiam cih leh, Meite in Tedim gam hong simna sunga ih gensa om bangin pute in Meiteite’ tung panin Thau tawm khat hong ngah uh ciangin, papi te’n ki khuata muan, a cih mah bangun hong kimuang kha uh a, Tua thaute tawh Kumpi hong do sawm uh hi. Tua hun laitak pen Maangkaang kumpi’ hong uk hun laitak a hi hi. Tulsukah gamgi ki bawlin a khang siah teng Kumpi in hong uk a, asak siah teng Khamtung mite, ei leh ei hong ki uk sak hi. Ih pute in Thau tua zah peuh tawh hong kimuangin kumpi hong do sawm tak ciangin, Kumpi in galkap tampi hong kuanto sak a, 1885 kumin Thangdungah Camp hong bawl uh hi. Tua lai-ah Myo-ok khat hong koih to pah hi. Tedim mite in, Kawlpi pan a na nan uh, Phatzaang leh Aicik ciang kikal, Leisan mualdung tengah pangin na kap uh a, kum 2 sung na do zo uh hi. Tua hun laitakin Kamhau si khin hi.<strong></strong></p>
<p style="text-align: justify;">Tua hun laitak in Sihzaang lamte mah na hancianin, Khuasak khua Boo Maangpum’ inn ga vaihawmna-in na zang uh hi. Tua ahih manin, Boo Maangpum’ inn pen Galphuakte’ inn ci-in tu dongin amin na mang nailo hi. Tua khit ciangin 1889 Febuary 4, ni-in Khuasak khua-ah Maangkaangte hong tung uh hi. 1889 March kha sungin Tedim khua hong hal uh hi.  1891 Febuary 11, ni-in Tedim pan kuankhia-in ni 12 ni-in Tonzaang tung uh a, ni 13, zingsang nai 4 hunin Tonzang umcih uh hi. Galkapte in akap gawl ban vuah, anuai a mi om teng manin, Tedim panin Kaleymyo lamah paipih suk uh a,  numei teng Kaleymyo panin ciah kik sakin, pasal teng teng Yangon lamah paipah suk uh hi. Apaipih suk uh mite in:-</p>
<ol style="text-align: justify;">
<li>Hau Cinkhup   Kamhau Ukpipa          Tonzaang  Sukte</li>
<li>Thang Khaw Hau                                Tonzang   Sukte</li>
<li>Thang Sa Vung                                   Tonzaang  Hatzaw</li>
<li>Gin Za Thang                                      Tonzaang  Hatzaw</li>
<li>Niang Za Vung                                    Tonzaang  Hatzaw</li>
<li>Vung Maang                                       Tonzaang  Hatzaw</li>
<li>Dim Maang                                         Tonzaang  Hatzaw</li>
<li>Zel Cing                                               Tonzaang  Hatzaw</li>
<li>Ciin Huai                                             Tonzaang  Hatzaw</li>
</ol>
<p style="text-align: justify;">10.  Thang Gen                                          Tonzaang  Hatzaw</p>
<p style="text-align: justify;">11.   Thang Luan  Akhe kaptan uh            Tonzaang  Hatlang</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>3. Maangkaangte tawh kiciamna bawl: </strong>Tua ciangin kum 1889 January 23 ni-in, Thangmualah hong om uh a, Tua lai-ah Phokla kici Maangkaang vuandok khat hong paito-in, Phokla zong Kaptel khua-ah va pai-in Thuamthawng tawh thu kikupna va nei khawm uh hi. Phokla in, “Thuamthawng aw, ko tawh vaihawm khawm ni in, nang pen gungal to-ah vai hawm lian penin hong om in, tu a kipanin kua mah a ki that a kiman om kei ni,” ci-in kilemna bawl uh hi. Tua ciangin Khamtung ngeina bangin thuciamna khat hong nei uh a:-<strong></strong></p>
<p style="text-align: justify;">Gal nei sa nei ih om leh ki huh ni,</p>
<p style="text-align: justify;">Gilkial dangtak ih om leh ki vak ni.</p>
<p style="text-align: justify;">Thu nei la nei ih om leh ki huh ni,</p>
<p style="text-align: justify;">Unau pata khat bang ni.</p>
<p style="text-align: justify;">ci-in kiciamna nei uh hi. Tua ciangin Maangkaang Kumpite in, gungal langsiah ukpi dingin, Thuamthawng ciamteh uh hi. Tua zawh asawt lo-in, Maangkaangte in nasem a aneih uh, Mehthang kici Kawl mi khat Thuamthawng in kaplum hi. Hih thu Kumpi in a theih ciangin, Thuamthawng’ kiangah, “Thuamthawng aw bang hangin hih bangin gamta na hiam ci-in thusitna va nei uh a, Thuamthawng in, “Hihpa pen ki phasak lua mahmah a hih manin, ka sal ka ui hi ci a ka thah mah ahi hi,” a cih ciangin, Maangkaang te in, “Thuamthawng aw na gamtat hoih hetlo hi, mai lamah hih bangin na ta lai ding hiam?” ci-in dong kik a, Thuamthawng in, “topa aw, hoih salo takpi na hih leh, nidang  ciangin hih nawn peuh mah kei ning,” ci-in dawng hi. Tua ciangin, “Tu a na mawhna hong maisak lai ning in, nidang ciangin hih bangin gamta thei nawn lo ding hi teh,” ci hi. Tua ciangin Phokla in zong, “Kisik takpi na hih leh kiciamna thak khat na bawl nuam hiam ?” ci a adot kik ciangin, “Ut mah ing,” ci-in dawng a, kiciamna lianpi bawl dingin Tedimah hong pai uh hi.</p>
<p style="text-align: justify;">“Tua ahih leh, bangci bangin kiciamna bawl leng ut na hiam? Ko, ngeina zang ding maw, Khamtung ngeina zang ding,?” ci-in dong a, “Khamtung ngeina zang leng ut ing,” ci a adawn ciangin, Khamtung ngeina om bangin, sagil tat a kiciamna nei dingin, hong kithawi uh hi. Khamtung ngeina om bangin Tedim khua Vansaang dimah sial khat hong paipih uh a, Phokla in a Pistol tawh tua sial a tal hong kap leh tuk pah hi. Tua banga thau neuno khat tawh sial khat a sihsak zawh lamdang sa mahmah uh hi. Tua ciangin a sialsa huanin a min ciangin asin la uh a, Khamtung ngeina om bangin taiteh kinilhin, a si lakah sialmei diahin, sialmei tawh ki vat uh hi. A masa a a kiciamna sa uh mah bangin sialmei tawh a kivat kawm vua phuisam a aki ciamna uh in hih bang a hi hi.</p>
<p style="text-align: justify;">“<em>Tu akipanin luumsan teisan tawh kithat kiman nawnlo ding hi hang,</em></p>
<p style="text-align: justify;"><em> Simmi malmi’ ta, Maangkaang, Maangvom’ta, a ki that a kiman om</em></p>
<p style="text-align: justify;"><em> thei nawnlo ding hi hang, Tua bang a aki that, a kiman ih om leh,</em></p>
<p style="text-align: justify;"><em> Sasin muat, taiteh muatin muat ding hi hang, Ni hong kiat leh a kido,</em></p>
<p style="text-align: justify;"><em> tui hong to luan leh a kido hi pan bek ding hi hang”.</em></p>
<p style="text-align: justify;">ci-in 1890 September 1, ni-in Kiciamna hong nei uh hi. Tua ahih manin, 1891 October 12, ni-in, “Khamtung gamah gal bei siang hi,” ci-in Yangon panin News sungah hong tangko khia uh hi. Tua khit akipan Kumpi in zong, Thuamthawng muangin a thu gen khempeuh um pah uh hi. Tua ciangin Kumpite in Thuamthawng gungal langsiah Ciaupi ka-ah, Bapi-ah, Lunglenah, Meitei gamgi dong a uk dingin Thuamthawng kikoih hi, cih thu midangte in a theih ciangun thuamthawng eng mahmah uh a, a haza mahmah zong pawlkhat na om uh hi.</p>
<p style="text-align: justify;">4. <strong>Myo-ok Suamna:</strong> Khamtung Ukpi a hong om ding, mipil pawl khat in a theih ciangun haza mahmah uh a hih manin, Ukpi a ngah zawh a sawt lo-in Thangkai lam pan mipil thum Kaptel khua-ah va hawh uh a,  hi bangin thu va kuppih uh hi:-</p>
<p style="text-align: justify;">“Pu Thuamthawng aw, tu’n ei. Kumpi tawh kilem khin khong ci leng, gal a bei ding hi ta a, na tapa Paudal in lah gal man nailo, Mi’ thah, mi’ mat gal et bek a om ding, nang’ Ukpi’ ta buang dingin kilawm sa na hiam? Tua a hih manin, na tapa in gal a mat theih nadingin vaihwm theih bangin vaihawm khawm leng hoih ding hi, ci a deihsakna tak tawh hong hawh hi ung. Tu-in Thangpi-ah Myo-okte om a, amaute tam hetlo-in tawm khat bek hi lel uh hi. Va pai-in va thatin a van teng uh va lak sak lel leng, Tedim gamah ei a ahau pen ih suah ding banah galman saman suak ding hi hang,” ci-in va zol thapai uh hi. Tua bangin azolzol uh hangin Thuamthawng in Kumpi tawh a kiciamna uh phawk gige a hih manin utlo hi.</p>
<p style="text-align: justify;">Sau veipi a zolzol khit uh ciangin, a zolte siam lua mahmah uh a hih manin,  hong ut dektak hi. Nisimin zu lehsa  tawh zol den uh a, a tawpna-ah a zi Thangning zong hong thukim hi. Numei in zawh lah neilo ih cih mah bangin, Thuamthawng in zong Kumpi tawh a kiciamna uh mangngilh kha-in, atawpna-ah a nupa-un hong thukim uh hi.</p>
<p style="text-align: justify;">Tua bangin a nupa-un hong thukim uh ciangin, A zolte in zong, ih ngimna tangtung ding hi ci-in tha ngah mahmah uh a, “A hih leh va mawk kuan peuh mah kei ni in, Ih pu ih pate in na khat peuhpeuh a hih ding ciangun, mang ai mah na san khol tangtang uh a hih manun, tu zan ih mang ai san phot dih ni in, ih mang a hoih leh va kuan bek ni, mang hoih ih mat kei leh khawlkik mai ni,” ci-in hong lum uh hi. A zingsang ciangin hong tho uh a, “Tu zan bang mang man nei vua leh, namang uh a hoih na? Ih kuan ngam dia,?” ci-in ki dong uh hi. Khatpa in, “Ke’n mang khat mang khat man takpi ing, khia dih un, Tu zan kamangin, Thangmualpi panin zaangva honpi hong lengto-in, Kaptel khuakhung ciangpi a khup ding ciangin musan hon khat in leh nawh sukkikin mual khum uh hi.” Ci-in a gen ciangin, “Tua bang a hih leh ih ngimna tangtung thei kha ding hi,” ci-in a lawmte’ phuahtawm a hih lamtak theilo-in Thuamthawngte nupa in zong tha hong ngah mahmah uh hi. Tua ciangin a zolte zong ih ngimna tang tung  thei kha ding hi, ci-in tha ngah takin ciah pah vingveng uh hi. Tua ciangin Myo-okpa in bang deih hiam ci-in kansim phot uh a, Saha ka khat deih pen hi cih a thei uh ciangin, Kaptel khua a om Thuamthawng in Sahaka khat nei-in Myo-ok pa pia nuam ing hong hawh hen, ci-in gen sak uh  hi. Myo-ok pa zong gam sung en kawm ding leh Saiha la dingin a galkap 30 tawh Kaptel lam zuan dingin hong kithawi uh hi. Tua bang a apai khiat ma-un Myo-ok pa a zol ding a aki seh, Thuamgo tawh hi bangin thu hong kipia sim uh hi.</p>
<p style="text-align: justify;">Thuklai lam hong tawn unla, Ko Nal mualah napang nung, lampi pen sawl them khat tawh na khak ningniang nung in, tua mun nong tun ciangun tha khatin na mai lam manawhin tai vingveng in,” ci-in thu kipia sim uh hi. Tua ciangin, Thuamthawng, Paudal, Kaituah, Hangthual, Ginthang leh gal hang akisa pasal cingteng 145 tawh va kuanin khuasak khua-ah salam hong en masa uh hi. Thuamthawngte Kaptel panin hong kuan ma-un Kaptel khua-ah sa hong go masa phot uh hi. Myo-okpa zong a galkapte tawh Kaptel lamah zin dingin hong paikhia takpi a, akiciamna ,mun uh hong tun uh ciangin Thuamgo in thautang kuangkhat a puak, a nung lamah khia vat-in tai a, Myo-okpa sakol tung a tuang Thuamthawng in hong kap khia pah lianin, a dangte in zong galkapte nakap pah uh hi. galkap 30 lak panin 10 si pahin 7 liam a, Thuamthawng in Myo-okpa akap khit ciangin Kaituah in Myo-okpa’ lu tannin khat kap lum leuleu a, a thau gel la-in singphung khat bel hi. Galkap hinglaite a kap leh alawmte in a thau na selsimsak sawnsawn a hih manin, pawl khat tai uh a, avekin that khin zolo uh hi. Tua Myo-ok suamna-ah Kaituah in gal 3 that in thau a lak sak tawh kisai-in la khat na phuak hi:-</p>
<p style="text-align: justify;"><em>(a) </em><em>Ka do khuai bang hang lawmlawm e, ka ngial manin ka tawi lentualah khia’nge,</em></p>
<p style="text-align: justify;">(b)   <em> Tun aw suihlung na zuang lo aw, namtem ka tawi ka thah lentualah sua’nge, </em>na ci hi.</p>
<p style="text-align: justify;">Bang hangin Kaituah in, hih bangin la na phuak hiam cih leh, galsim dingin hongpai ma-un, hih bangin kiciamna bawl masa uh hi. “Thuamthawng in Myo-okpa hong kap phot ding a, tua khit a om laite in lawng khat tekin ih kap khit phetin, ih namsau ciat dokin thatlum khin ding hi hang, Ih luang kipham ngamlo a ataimang ih om leh, ih zite’ nik kitengsak ni,” ci-in kiciam uh hi. Tua bang hinapi Kaituah lobuang in, namsau tawh a delh ngam omlo uh hi. Kaituah in ama thau zat kimlai lei lakah khia-in, a namsau dokin gal 3 va that hi. Tua ciangin galkapte’ thau lawng 2 laksakin, ama thau a va kankik leh alawmte in na guksak sawnsawn uh ahih manin a thau mukik zo nawnlo hi. Ih zite’ nik kiteng sak ding ci a akiciam uh hangin kimu kik nawnlo uh hi. Zu leh sa a nek lai-un kei a hang pen hi ning, a cih tek uh hangin, a taktakin Kaituah bek in a kiciamna uh a atangtungsak zo suak hi.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>5. Myo-ok suam teng Kumpi’n man: </strong>Myo-ok suam zawh a kumkik 1893 January 10 ni-in, Maangkaang galkap Muslim galkapte Kaptel sim dingin hong kuanto uh hi. Gun pen ki ngap zo nailo a hih manin, Sihzaangte’ gam Kuivum kici mual dawnah giahphual satin guntui la tawh pua uh hi. Saizaang gam leh Phaileeng gama om guate, phongin bawl uh a, tua ciangin Kaptel hong galkah zo uh hi. Hih thu Kaptel in a zak ciangin, natai kek uh a, Galkapte in a khua uh hong ten den pah uh hi. Galkap maangpa in, “ Thuamthawng aw, hong ki-ap lel in hong that hong manlo ding hi ung, nongki-ap nop kei leh, na omomna hong delhin kong sulzuih ding uh a, kong bawl theih bangin hong bawl ding uh hi,”ci-in zol uh hi. Kaptel pawl khatte in gal gukin mun tuamtuamah a thah uh hangin, thusim lo-in Thuamthawngte pata mat ding tum cinten uh hi.</p>
<p style="text-align: justify;">Gam sungah kha 10 sung bang ding hong om khit uh ciangin, inn a om a sanggamte in,  “Hong ciah mai un, Kumpi zong a hehna dam ta buang ding a hih manin, zu leh sa zong nuamtakin ki ne theilo hi.”Ci-in sam uh hi. Tua ciangin amau zong ciah pahin khua atun uh ciangin gal ai-in sa ai-in a om laitakun, amau a haza pawlte in, Kumpite’ kiangah va puak pah vingveng uh a, “Tu-in man nuam a na zonzonte uh khua-ah hong ciah kikin zu leh sa ne-in nuam takin om uh hi. Na mat nop vua leh hong pai ta un,” ci-in va hilh sim uh hi. Tua ciangin Kumpite zong paipah vingvengin, 1893 October kha-in Thuamthawng, Paudal, Kaituah, Benate manin Kawl lamah ciah pih suk pah uh hi. Paudal zong amat taktak hilo napi a nu in, “Paudal, nang, napa’ sihna mun ding thei kei lawmlawm lecin zi zong nei ngam ding na hiam?” a cih ciangin a zui a hi hi. Khuasak khua Khaikam zong Kumpi in ummawh a hih manin, a khua sung vuah om ngam lo-in, a khua panin taikhia a, Sialthawtawte’ khawtaw Voktaang sak suang ken kawl in a umcihna munah bu-in tu dongin Khaikam an huanna thuk zong om lai, kici hi. Amah pen galhang khat ahi hi. Tua khit ciangin Kumpite in hong uk paisuak hi.</p>
<p style="text-align: justify;">Kawlpi a tun suk uh ciangin, a gal thatte’ zite in a velh theih nadingun Kumpi’ tungah ngen uh a, Kumpite in pia lo uh hi. Phim beek tawh hong dawtsak un ci-in ngen teitei uh a, tua ciangin phim tawh dawt khuan pia uh hi. Nupite zong heh thei mahmah a hih manun phim tawh dawt cihtakin dawt gawp uh hi. Amau zong nasa-in a kol uh tawh kitom uh a, “Hong hi cih bawl kei un, na paalte uh khenzu, khensa a ka nek ding uh,” ci-in hanla sa-in min sial uh hi. Tua bang a akampaute uh Kumpi in a theih ciangin Mawlaih-ah puak suk leuleu uh hi.</p>
<p style="text-align: justify;"><strong>6. Thuamthawngte pata’ sihna: </strong>Kaituah kum 6 sung Thongah a om khit ciangin hong ciahto kik a, Kaituah’ genna-ah:-</p>
<p style="text-align: justify;">“Hong paipih suk vingvengin Adaman tuikulhah hongpuak uh hi. Tua mun pen khua khat hi a, zi nei nuamte in zong nei thei uh hi. Thuamthawngte pata a ci uh hong na-in Uisa duh ung a cih uh ciangin, gawh sakin tua uisa ne khial hi ding uh hiam, gilsan vei-in hong si uh hi.” ci-in gen hi. Tua ahih manin Thuamthawng in, ta, Dotual, Paumaang, Cinmaang, leh tanumei Ngul Khawhau, Hehcing, leh a zi Thangning nusia-in si hi. Tua bangin Thuamthawngte pata hong sih uh ciangin, Kaituah in, “Kumpi tawh tuisia ne a kiciamna om hi ven maw, en ih thuciamna palsat ih hih manin ih si mah kei diam,” ci-in hi bangin la na phuak hi.</p>
<p style="text-align: justify;"><em>(a) </em><em>Lunmaang tawh tongciam hang aw e, damtui luang tong ciam hang e,</em></p>
<p style="text-align: justify;"><em>(b) </em><em>Damtui luang tong ciam hang aw e, sun ni tualkiat ciam hange,</em></p>
<p style="text-align: justify;"><em>(a) Gil bawhal tuam a khum bang, dotan tuam a khum aw e, </em></p>
<p style="text-align: justify;"><em>(b) Pupa’ theihloh thangvan siakah zangpeh sik henkol khai inge</em>,</p>
<p style="text-align: justify;">Thong sungah hih la gel phuakin, kum 7 degree kipia hinapi, Thuamthawngte pata hong sih uh ciangin, kum 1 dawhsakin, kum 6 sung thongah khum uh hi.</p>
<p style="text-align: justify;">Thong sung panin amah bek suakta a hong ciah toh ciangin, Thuamthawng’ sanggamte hehin thangpai uh a, Kaptel khua-ah a ten theih loh nadingin vaihawm uh hi. Kaituah a khemna-in, “Ma Gal Kaituah’ lo zaang Panghawk zaangah teng ni,” ci-in vaihawm khem uh a, Kaituah zong a khuapihte’ khemna theilo-in, Ei’ mun ei’ gamah tua bangin mi teng ding a hih leh en, ahoih na mun pen beek tel leng hoihlo ding a hiam, ci-in inn mun zik pahin azawh ciangin a inn kituah hi. A inn alam khit dikdek ciangin a khuapihte in tai nawn dah ni, ci-in khawl kik uh hi. Tua banga a khawl ciangun akhuapihte in amah a hawlkhiat nopna ahih lam thei a, thangpai mahmah a hih manin, a tu a ta, a sung apu, aphung anamte tawh ki nilkhia hithetin, <strong>1909 kumin, ZAMPI khua hong sat hi</strong>.<a href="#_ftn1">[1]</a></p>
<hr style="text-align: justify;" size="1" />
<p style="text-align: justify;"><a href="#_ftnref1">[1]</a> Sukte Khang Tangthu</p>
<p style="text-align: justify;">Cimnuai Magazine. 1964-No.17 (Ngullang’ genna)</p>
<p style="text-align: justify;">Pu. Phaiza khua Pu. Khualsuan, Pa. Khai Khanthang’ genna pan kila hi.</p>
<p style="text-align: justify;">Collection by Rev Thang Siam Lian</p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://vaphual.net/kaptel-khuasatna-thu/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
		<item>
		<title>Ciimphawng Laaituite Paudan &#8211; Laibu Thak Delhi Ah Lei Theih</title>
		<link>http://vaphual.net/ciimphawng-laaituite-paudan-laibu-thak-delhi-ah-lei-theih/</link>
		<comments>http://vaphual.net/ciimphawng-laaituite-paudan-laibu-thak-delhi-ah-lei-theih/#comments</comments>
		<pubDate>Mon, 09 Nov 2009 13:12:39 +0000</pubDate>
		<dc:creator>Carey Suante</dc:creator>
				<category><![CDATA[Editorial]]></category>
		<category><![CDATA[chin state]]></category>
		<category><![CDATA[laaitui]]></category>
		<category><![CDATA[Laibu]]></category>
		<category><![CDATA[tedim gam]]></category>
		<category><![CDATA[Zolai]]></category>
		<category><![CDATA[Zomi]]></category>
		<category><![CDATA[zomite]]></category>

		<guid isPermaLink="false">http://vaphual.net/?p=2330</guid>
		<description><![CDATA[Update: Tulai tak in a khua peen Tedim pan nitumna lam, Meiteigun gal nitumna ah om in Tedimpan tai 12 (20kms) gamla hi. Inn 690 pha in muimal 3000 val pha hi. Biakna pawlpi RCM,ABM,AG,UPC, EBC,TCBC, Laipian tawmkhat leh Dawibia tawmkhat om hi. EBC Pawlpi lian peenpeen Laaitui khuaah om a, inn 140 val pha [...]]]></description>
			<content:encoded><![CDATA[<p><strong>Update: </strong>Tulai tak in a khua peen Tedim pan nitumna lam, Meiteigun gal nitumna ah om in Tedimpan tai 12 (20kms) gamla hi. </p>
<p>Inn 690 pha in muimal 3000 val pha hi. Biakna pawlpi RCM,ABM,AG,UPC, EBC,TCBC, Laipian tawmkhat leh Dawibia tawmkhat om hi. EBC Pawlpi lian peenpeen Laaitui khuaah om a, inn 140 val pha hi.</p>
<p style="text-align: justify;"><em>Ciimphawng Laaituite Paudan</em> a kici laibu Delhi ah leitheih ta hi. Laaitui i cih Gangte hong kipatna ahihmah bang in a ciamnuih leh thu kigelhte ciimphawng thei peuhmah hi. Laaitui khua pen Tedim division sung hi in Tedim tawh zong kinai tuak hi. </p>
<p style="text-align: justify;">Lei meng in, Carey Tuang &#8211; 9958480447 ahihkeh Pastor T K Lian-9911282977, Delhi te kiangah Rs.50/- in muhtheih ding.</p>
<p style="text-align: justify;"><em>Ciimphawng Laaituite Paudan</em> bel Laaituite ciamnuih leh paukhel nono te kaiphopna ci leng ki khiallo ding hi.  A kaikawmpa in bel <em>paukhel</em> hilo in, <em>ciamnuih</em> zong ci nuamlo a, <em>paudan</em> hi lel hi ci hi.  Tua man in a laibu min zong Laaituite <em>Paudan</em> kici hi ci in a thupatna ah gelh hi.</p>
<p style="text-align: justify;">Ka zak ngeingei sa a om tei hang in a tamzaw tham ka zak ngeiloh hi a, bil tai mahmah thong!</p>
<p style="text-align: justify;">A gelhdan style pen ZCLS (<a href="http://vaphual.net/category/zomi/">Zomi</a> Christian Literature Society) laigelh dan – standard <a href="http://vaphual.net/category/zomi/zolai-2/">Zolai</a> I ci nam &#8211; tawh kibang vet lo miau!  Laaitui khuate paudan (dialect) lian mah in kigelh ahihman in kilawm mahmah in, nuihzat huai diak se hi.  English in ci-leng <em>the dialect used to write this book truly captures the essence of the jokes</em> ci veem.</p>
<p style="text-align: justify;">Ciamnuihte ki-number a, a nuai ciat ah a kaikhawmpa commentary om zel se a, tua in hilhcian in zong genbeh ek zel tham.</p>
<p style="text-align: justify;">Laaitui pau <a href="http://vaphual.net/category/zomi/">Zomite</a> taangkam (common language) hong suak takpi nam! </p>
]]></content:encoded>
			<wfw:commentRss>http://vaphual.net/ciimphawng-laaituite-paudan-laibu-thak-delhi-ah-lei-theih/feed/</wfw:commentRss>
		<slash:comments>0</slash:comments>
		</item>
	</channel>
</rss>

<!-- Performance optimized by W3 Total Cache. Learn more: http://www.w3-edge.com/wordpress-plugins/

Content Delivery Network via cdn.vaphual.net

Served from: vaphual.net @ 2010-09-11 02:04:12 -->